اسرار ساختمان بدن و نحوه عمل زنبور عسل، با وجود پیشرفت های علمی هنوز بر زیست شناسان و سایر دانشمندان پنهان مانده، فقط می دانند که:
زنبور عسل پس از مکیدن شیره گلها و گیاهان به وسیله خرطومش، آنرا به کیسه عسلی که در شکم داردمنتقل کرده و پس از انجام چند عمل شیمیایی شناخته و نا شناخته آنرا به مایعی خوشبو و خوش طعم، شیرین، مقوی، نشاط آور تبدیل کرده و در سلولهای مومی شکلی که از قبل ساخته است ذخیره می نماید.
تولید عسل از جمع آوری شهد گیاهان شروع میشود. بدین ترتیب که زنبور عسل کارگر، شهد شیرین و رقیق را از جام گلها جمعآوری مینماید. زنبور عسل این شهد را به طور موقت در عسلدان خود ذخیره مینماید و در هر نوبت پرواز برای جمعآوری شهد، حدود ۴۰ میلیگرم شهد را به کندو حمل میکند.
خوب است بدانیم، زنبور عسل، برای تهیه یک کیلوگرم از اینشهد گوارا، ناگزیر است 120 تا ۱۵۰ هزار بار شهد حمل کند و برای فراهم نمودن آن از ۱۰میلیون گل بازدید نماید و مسافتی معادل هفت بار دور زمین را پرواز کند. ضمناً، زنبور عسل خاصيت ثابت گلي دارد، يعني تا وقتي كه مشغول جمع آوري شهد يك گل است، روي ساير گلها نمينشيند.
زنبور عسل در هنگام بازگشت و حمل شهد به کندو، در بین راه، مقداری از آب شهد را جذب، و بعداً از کلیهها دفع میکند. شهد گلها حاوي "50" تا "۸۰" درصد آب است، با اين عمل ميزان رطوبت عسل را به حدود 17 تا حداكثر 25 درصد ميرساند.
لازم است بدانیم، عسل جنگل های شمال ایران و عسل مرکبات، رقیق تر از عسل های مناطق کوهستانی است، ولی این موضوع هرگز به این معنی نیست که دسته اول از کیفیت پایین تری برخوردارند. هر دو عسل طبیعی و خالص هستند، اما در یکی میزان آب موجود کمی بیشتر از دیگری است. در تعریف جهانی پذیرفته شده، عسل قابل قبول برای عرضه به بازار عسلی است که حداکثر %18 رطوبت داشته باشد. شاید جالب باشد بدانید که عسل مرکبات به خاطر میزان کم آن در دنیا نادرتر و در غرب خواهان بیشتری دارد در صورتی که به خاطر رنگ شفاف و زرد آن و غلظت پایین تر ، در بزرگترین بازار مصرف ایران ، تهران ، جایگاه بسیار پایینی دارد .
ضمنا زنبور عسل، مقداری دیاستاز (diastase) از نوع اینورتاز (invertase) که تجزیه کننده مواد قندی است، از جداره عسلدان ترشح و به شهد میافزاید. اين آنزيم به همراه مواد قندي و نشاستهاي كه چهار پنجم وزن عسل را تشكيل ميدهند، عامل اصلي متبلور شدن يا شكرك زدن عسل به شمار ميروند. زنبور عسل کارگر، این شهد یا به اصطلاح "عسل نارس" را در داخل سلولها قرار میدهد و مجدداً جهت جمعآوری به سوی طبیعت و گلها باز میگردد.
هنوز ثابت نشدهاست که زنبور عسل میخوابد، بنابراین شب فرصت خوبی است برای به قوام آوردن عسل، به این ترتیب که در طول شب، شهدهای ذخیره شده را مجدداً از انبارهای سلولها میمکند و به سلولها برمیگردانند. در هر نوبت مکیدن و برگرداندن، مقداری دیاستاز به شهد اضافه نموده و به عکس کمی از آب اضافی شهد را به کمک جدارههای عسلدان جذب میکنند. این عمل توسطسایر زنبورها تکرار می شود و مقداری از آب آنهم در مجاورت هوای کندو، که از بال زدن زنبورها ایجاد می شود، تبخیر شده و در پایان مواد دیگری از قبیل اسید های آلی و مواد ضد عفونی کننده، به آن اضافه می نمایند . این عمل، تا به قوام رسیدن عسل توسط زنبورانی که این وظیفه را به عهده دارند، آن قدر ادامه پیدا میکند تا شهد حاصله به مایع غلیظ قوام یافتهای که معمولاً دارای ۱۷ تا ۶/۱۸ درصد آب است، تبدیل گردد. آنگاه آنرا در داخل سلولها ذخیره کرده و درب آنرا با موم میپوشانند. بدین ترتیب عسل انبار شده میتواند برای مدت طولانی نگهداری شود .
هر 100 گرم عسل 330 كيلوكالري انرژي توليد ميكند. لذا عسل، غذايي مقوي و انرژيزاست و به كمك دياستازهايش چربيهاي اطراف قلب را آب ميكند. به همين دليل مصرف آن به سالخوردگان و بيماران قلبي توصيه ميشود.
معده زنبور عسل:
زنبور عسل دو معده دارد، در ابتدا شهد گلهای مکیده شده وارد معده اول می شود. این معده توسط دریچهای به معده دوم مربوط است. معده دوم عملیات گوارشی را انجام می دهد.
معده اول را کیسه عسلی یا چینه دان میگویند. کلیه مراحل تبدیل شهد به عسل در این معده انجام گرفته و عسل رسیده و آماده شده از طریق خرطوم زنبور عسل به سلولهای مومی شکل ریخته می شود. زنبور عسل در صورت لزوم، جهت تغذیه خود، با اندک فشاری توسط ماهیچههای اطراف، دریچه را باز می کند و از این طریق عسل وارد معده اصلی شده و صرف تغذیه زنبور عسل می شود و سایر عملیات از جمله گوارش و دفع مدفوع مربوط به این معده میباشد.
گاهی اوقات تصور میشود که عسل مدفوع یا فضولات زنبور عسل است، در صورتیکه این مطلب کاملا اشتباه است. مدفوع زنبور عسل مادهای است آجری رنگ تا قهوه ای که خارج از کندو دفع میشود و به هیچ وجه قابل استفاده نمیباشد، در صورتیکه عسل محصول داخلی کندو و یک ماده غذایی بوده و با مدفوع زنبور، به هیچ وجه قابل مقایسه نیست.